Hoang sơ Raglai
Để đến được trung tâm huyện Bác Ái, bạn phải chạy xe băng qua những cánh rừng nguyên sinh đầu nguồn và những buôn làng: Trà Co, Phước Đại... Đầu hè rừng miền núi râm ran tiếng ve. Chồi non và những đóa hoa núi bắt đầu đâm chồi bung nụ. Sâu thoát xác thành đàn bướm bay chấp chới. Trên đường, bạn cũng có thể bắt gặp những đàn heo đen kỉn mà người Raglai thả rong, kéo nhau ụt ịt bới đất tìm thức ăn.
Những làng người dân tộc Raglai bắt đầu vào vụ mùa. Trong làng, trẻ em vẫn tíu tít đến trường. Ngoài làng, những “cao bồi nhí” Raglai nước da đen nhẻm, mái tóc cháy nắng lùa những đàn bò xuyên rừng tìm cỏ mới. Trong khi đó, ama - aquay (bố - mẹ) của chúng lật những luống cày trỉa bắp trên nương. Những đứa con sẽ lớn trên lưng mẹ qua mùa rẫy.
Những năm trước đây, mùa khô cũng như những ngày đầu mùa mưa nước ở vùng núi cao này khá hiếm. Nay, công trình thủy điện Sông Sắt cơ bản xong, chờ ngày khánh thành. Nước sinh hoạt không còn là vấn nạn của vùng núi này trong tương lai gần.
Du khách qua đường không thể không rẽ vào đường rẫy vào sâu giữa đập thủy điện. Bạn chiêm ngưỡng vẻ đẹp của lòng hồ Sông Sắt mênh mông giữa những quả núi, để rồi không khỏi thán phục khả năng của con người. Từ hồ thủy điện Song Sắt đến địa phận tỉnh Khánh Hòa, những con đường đèo thoai thoải, khoáng đạt, rất ít sự có mặt của con người.
Nếu đi từ cầu Sông Cái, rẽ hướng Tây Bắc, băng qua cung đường Bác Ái nối Khánh Sơn (Khánh Hòa) một góc khác của Bác Ái sẽ hiện ra. Bạn sẽ đi giữa con đường đá dăm. Một bên là núi đá. Một bên là vực sâu. Dưới đáy vực là dòng sông Cái xanh, rừng xanh và những bãi đá trắng tương phản. Cung đường này râm mát, đầy tiếng chim và các loại muông thú khác. Xã Phước Bình, thuộc huyện Bác Ái, lọt thỏm trong rừng đầu nguồn. Trước khi vào xã, bạn sẽ có dịp dừng lại chiêm ngưỡng bẫy đá Pinăng-tắc, anh hùng đánh Mỹ. Nơi bẫy đá này, trước đây, anh hùng Pinăng đã dùng thạch trận và nỏ phục kích, quét quân thù xuống vực sâu. Vào làng Raglai Phước Bình mùa này, ché rượu và những tiếng Mã La ung oang xóm làng mừng mùa lúa mới làm say lòng khách lữ hành.
Khi đến với Bác Ái, bạn có thể được nghe tiếng Cha-pi, một loại nhạc cụ truyền thống của người Raglai làm bằng tre lồ ô, vốn không còn nhiều. Nhạc cụ đã từng đi vào bài hát Giấc mơ Chapi của nhạc sĩ Trần Tiến: “Ai yêu rừng xanh, yêu tự do thì lên núi nghe đàn Chapi”.
Thanh niên Online
